Badania genetyczne w walce z rakiem piersi

Komu grozi nowotwór?

Nowotwory stanowią jedną z głównych przyczyn umieralności w Europie. Medycyna zna jednak coraz więcej sposobów, by skutecznie przeciwdziałać i leczyć chorobę. Kobiety najbardziej obawiają się raka piersi. Wiele z nich zadaje sobie pytania o to, co wywołuje zmiany nowotworowe i jak można uchronić się przed zachorowaniem. Nie ma jednej odpowiedzi na te pytania, ponieważ czynników ryzyka odpowiedzialnych za rozwój raka piersi jest kilkanaście. Najczęściej kilka z nich odpowiada za powstanie nowotworu u konkretnej osoby. Warto je poznać i starać się tak zmienić tryb życia, by wyeliminować jak najwięcej z nich.

[accordion auto_open=”true”]

[accordion-item title=”Czynnikami ryzyka zachorowania na nowotwór piersi są:„]

  • płeć żeńska (wśród chorych na raka piersi jest jedynie 1% mężczyzn),
  • starszy wiek (po 50 roku życia występuje 80% zachorowań na raka piersi, przy czym prawie 50% przypadków choroby,
  • diagnozuje się między 50 a 69 rokiem życia),
  • pierwsza miesiączka we wczesnym wieku, przed 12 rokiem życia,
  • menopauza w późnym wieku, po 55 roku życia,
  • nie urodzenie dziecka,
  • pierwszy poród zakończony urodzeniem żywego dziecka w starszym wieku,
  • długotrwałe stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ),
  • otyłość,
  • brak aktywności fizycznej,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • codzienne picie alkoholu w małych ilościach,
  • ekspozycja na działanie promieniowania jonizującego,
  • łagodne choroby proliferacyjne piersi,
  • brodawczakowatość przewodów mlecznych,
  • czynniki genetyczne (nosicielstwo mutacji genów BRCA1 i BRCA2).

[/accordion-item]

[/accordion]

Podtypy raka piersi i związana z nimi terapia

Co roku w Polsce odnotowuje się ponad 17 tys. nowych zachorowań na raka piersi i około 6000 tys. zgonów z powodu tego nowotworu. Liczby te z roku na rok wzrastają. Powstają więc pytania, czy nadal pozostajemy bezradni wobec choroby, czy nie umiemy jej skutecznie leczyć?

Medycyna potrafi już w wielu przypadkach określić biologiczne cechy raka piersi, które mają wpływ na charakter tego nowotworu u określonej pacjentki i – co najważniejsze – w związku z tym zaplanować sposób postępowania terapeutycznego. Do podstawowych cech biologicznych nowotworu należy obecność receptorów.

Receptor to część komórki odpowiedzialna za mnożenie się jej. W chorych komórkach rakowych, organizm nie ma kontroli nad receptorami i komórki rakowe namnażają się, co powoduje szybki wzrost guza.

W przypadku raka piersi decydujące dla przebiegu choroby i jej leczenia jest obecność receptorów hormonalnych i HER2. Receptory hormonalne – odbierają sygnały wysyłane przez hormony, a sygnały te wyzwalają procesy rozmnażania się komórek. Najczęściej oznacza się receptory estrogenowe (ER) i progesteronowe (PgR lub PR). ER/PgR(+) – oznacza obecność receptorów hormonalnych. ER/PgR(-) – oznacza brak receptorów hormonalnych. HER2 jest receptorem, który w warunkach prawidłowych wspomaga wzrost, podział i procesy naprawcze w komórkach. W komórkach nowotworowych może dojść do zwiększenia ekspresji tego receptora (HER 2 dodatni) – co może spowodować szybszy wzrost raka i bardziej dynamiczny przebieg choroby.

Podtypy raka piersi i metody ich leczenia w zależności od obecności lub braku receptorów hormonalnych i występowania lub braku ekspresji receptora HER2:

[accordion]

[accordion-item title=”Rak hormonozależny HER2 ujemny 42–59% zachorowań na raka piersi„]

Obecność receptorów hormonalnych: ER/PgR+. Brak ekspresji receptorów HER2.
Leczenie: Hormonoterapia, chemioterapia.

[/accordion-item]
[accordion-item title=”Rak hormonozależny HER2 dodatni 6–19% zachorowań na raka piersi„]

Obecność receptorów hormonalnych: ER/PgR+ i nadekspresja receptorów HER2.
Leczenie: chemioterapia, terapia anty-HER2 (przeciwciałamonoklonalne), hormonoterapia

[/accordion-item]
[accordion-item title=”Rak hormononiezależny HER2 dodatni 7–12% zachorowań na raka piersI„]

Brak obecności receptorów hormonalnych: ER/PgR- i nadekspresja receptorów HER2.
Leczenie: anty HER2(przeciwciałamonoklonalne),chemioterapia

[/accordion-item]
[accordion-item title=”Rak potrójnie ujemny 15–20% zachorowań na raka piersi„]

Brak obecności receptorów hormonalnych: ER/PgR-. Brak ekspresji receptorów HER2.
Leczenie: chemioterapia

[/accordion-item]

[/accordion]
[gap]

Biopsja gruboigłowa, czyli poznanie biologii nowotworu

Każda pacjentka jeśli już zachoruje na raka piersi chce być mieć postawione prawidłowe rozpoznanie i zaplanowane oraz wdrożone właściwe leczenie. W tym celu może rozważyć wykonanie biopsji gruboigłowej. Dzięki materiałowi pobranemu w trakcie zabiegu, na podstawie badania patomorfologicznego, możemy określić podtyp raka – status hormonalny nowotworu i stopień ekspresji receptora HER2. Trzeci element mówiący o biologii nowotworu piersi, który określamy podczas biopsji gruboigłowej, to indeks mitotyczny, czyli wskaźnik proliferacji (namnażania) komórek. Wszystkie te elementy klinicysta uwzględnia przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych – czy operacja, chemioterapia, hormonoterapia, terapia anty-HER2, stosowane łącznie czy w określonej kolejności.

Rak piersi dziedziczony rodzinnie

Obecnie największych problemów terapeutycznych przysparza lekarzom podtyp raka potrójnie ujemnego, ponieważ o jego cechach biologicznych wiemy najmniej. Jak się przypuszcza część pacjentek, u których zdiagnozowano ten podtyp raka piersi jest nosicielkami mutacji genu BRCA1/2, czyli ryzyko choroby jest u nich znacznie większe ze względów genetycznych.

W połowie lat 90. po raz pierwszy ustalono silny związek mutacji w genach BRCA1, BRCA2 (nazwa genów od BReast CAncer – rak piersi) z rodzinnym występowaniem nowotworów piersi. Mutacje w genach BRCA1 i BRCA2 zwykle nie stanowią bezpośredniej przyczyny zezłośliwienia komórek, ale predysponują do zmian nowotworowych przez upośledzenie supresorowych (hamujących) systemów kontroli podziałów komórek, które w warunkach kancerogennych (np.: stosowanie hormonów, promieniowanie jonizujące) przestają prawidłowo funkcjonować.

Samo stwierdzenie mutacji nie oznacza, że wystąpi choroba nowotworowa. Wynik informuje jedynie o tym, że nosiciel jest silnie predysponowany do zachorowania na nowotwór. Szacuje się, że nosicieli mutacji w genach BRCA1 i BRCA2, powodujących skłonność do raka piersi i raka jajnika, może być w Polsce nawet 200 tysięcy. Ocenia się, że około 5-10% kobiet z rozpoznanym rakiem piersi lub jajnika wykazuje zmiany genetyczne w genie BRCA1 i/lub BRCA2 predysponujące do zachorowania.

[message_box bg=”#hex or http://imageurl” text_color=”light”]

Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że mutacje w genie BRCA1 odpowiadają za około 45% dziedzicznych typów raka piersi w rodzinach, w których wystąpiły tylko przypadki nowotworów piersi i za 75% nowotworów piersi w rodzinach, w których występowały także nowotwory jajników. Dotychczas wykazano, że dziedziczenie mutacji w tymże genie zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi do 59% przed 50 rokiem życia i do 82% przed 70 rokiem życia oraz odpowiednio do 16% i 40% w przypadku raka jajników.

Badania dotyczące genu BRCA2 wskazują, że mutacje w tym genie odpowiedzialne są za 35-45% uwarunkowanych dziedzicznie nowotworów piersi u kobiet. Mutacje w genie BRCA2 zwiększają ryzyko zachorowania na raka piersi do 85% zaś na raka jajnika do 15-20%.

[/message_box]
[gap]

Niedawno polscy naukowcy we współpracy z naukowcami z Kanady odkryli nowy gen także odpowiedzialny za raka piersi RECQCUL. Już dziś wiadomo, że w naszym kraju jest 15 tys. nosicielek tego genu. U kobiet, u których potwierdzono występowanie genu RECQULE ryzyko wstąpienia raka piersi jest pięciokrotnie większe niż typowo dla danej populacji. Na szczęście rak piersi związany z tym genem nie powoduje w taki stopniu zagrożenia życia jak BRCA1/2, ma dużo lepsze rokowanie.

Wystąpienie mutacji w genie BRCA1 i/lub BRCA2 predysponuje do zachorowania na nowotwory piersi, jajnika, ale także w mniejszym stopniu na nowotwory gruczołu krokowego, okrężnicy, krtani, czerniaka i trzustki. Rozpoznanie osób ze zwiększonym ryzykiem genetycznym zachorowania na nowotwory ma zatem istotne znaczenie dla ratowania ich życia.

Przytoczone dane statystyczne dotyczące predyspozycji do zachorowania na określone nowotwory w związku z nosicielstwem mutacji genów BRCA1/2 z pewnością budzą niepokój u wielu osób tym bardziej, że w kontekście tych mutacji pada określenie – nowotwory dziedziczone rodzinnie. Co to w praktyce oznacza, kto powinien wykonać badania genetyczne w kierunku mutacji genach BRCA1/2. Jakie ma znaczenie przeprowadzenie takich badań dla osób już chorych i dla zdrowych, a także dla ich rodzin.

Kto ma wskazania do wykonania badania mutacji w genach BRCA1, BRCA2

[accordion auto_open=”true”]

[accordion-item title=”Zalecenia na 2017 rok National Comprehensive Cancer Network – NCCN (Narodowej Kompleksowej Sieci Raka) zrzeszającej 27 ośrodków kompleksowego leczenia raka, dotyczące wykonania badania na nosicielstwa mutacji w genach BRCA1/BRCA2 wskazują następujące grupy osób:„]

  1. Członkowie rodzin, w których ustalono mutację markerową w genach BRCA1, BRCA2,
  2. Kobiety, u których rozpoznano raka piersi:
    – poniżej 45 roku życia, niezależnie od wywiadu rodzinnego lub poniżej 50 roku życia, o ile: jest to rak obustronny lub wieloogniskowy lub o ile posiadają więcej niż 1 bliską krewną chorą na raka piersi lub więcej niż 1 bliskiego członka rodziny chorego na raka trzustki lub więcej niż 1 bliskiego członka rodziny chorego na raka prostaty (Gleason≥7) lub o ile nie znają danych odnośnie wywiadów rodzinnych,
    – poniżej 60 roku życia o ile jest to rak potrójnie ujemny receptorowo,
    – w dowolnym wieku, o ile posiadają: więcej niż 2 bliskich krewnych chorych na raka piersi, trzustki lub prostaty lub więcej niż 1 krewną, u której raka piersi wykryto poniżej 50 roku życia lub więcej niż 1 krewną chorą na raka jajnika lub krewnego – mężczyznę, u którego rozpoznano raka piersi lub pochodzą ze społeczności, w której mutacje założycielskie występują bardzo często (np. żydzi aszkenazyjscy),
  3. Wszystkie kobiety, u których rozpoznano raka jajnika,
  4. Wszyscy mężczyźni, u których wykryto raka piersi,o ile posiadają: więcej niż 1 krewną chorą na raka jajnika w dowolnym wieku lub na raka piersi rozpoznanego w wieku poniżej 50 roku życia lub 2 krewnych, u których wykryto raka piersi, trzustki lub prostaty w dowolnym wieku,
  5. Wszyscy mężczyźni, u których wykryto raka prostaty w dowolnym wieku, o ile posiadają: więcej niż 1 krewną chorą na raka jajnika w dowolnym wieku lub na raka piersi rozpoznanego w wieku poniżej 50 roku życia lub 2 krewnych, u których wykryto raka piersi, trzustki lub prostaty w dowolnym wieku,
  6. Osoby, u których wykryto raka trzustki w dowolnym wieku o ile posiadają: więcej 1 krewną chorą na raka jajnika w dowolnym wieku lub na raka piersi rozpoznanego w wieku poniżej 50 roku życia lub 2 krewnych, u których wykryto raka piersi, trzustki lub prostaty w dowolnym wieku lub pochodzą ze społeczności żydów aszkenazyjskich,
  7. Wszystkie osoby u których wykryto mutacje somatyczne BRCA1,2 w wyniku profilowania molekularnego guza,
  8. Zdrowe osoby, które posiadają obciążone wywiady rodzinneto znaczy:
    – są krewnymi pierwszego lub drugiego stopnia ww. osób,
    – są krewnymi trzeciego stopnia osób, u których rozpoznano raka piersi i/ lub jajnika i posiadających więcej niż 2 bliskich krewnych chorych na raka piersi ( w tym przynajmniej jedno zachorowanie poniżej 50 roku życia) i/ lub na raka jajnika.[/accordion-item]

[/accordion]
[gap]

[message_box padding=”26″]

[row v_align=”middle” h_align=”center”]

[col span=”9″ span__sm=”12″ align=”center”]

Rak piersi – sprawdź czy jesteś w grupie ryzyka!

Wykonaj badanie predyspozycji genetycznych do raka piersi!
Badanie wykonasz w domu!

[/col]
[col span=”9″ span__sm=”12″ padding=”0px 0px 0px 0px” margin=”20px 0px 0px 0px” align=”center”]

[button text=”Sprawdź” color=”white” style=”outline” radius=”99″ link=”https://www.topgenetics.pl/produkt/panel-nowotwor-piersi/”]

[/col]

[/row]

[/message_box]
[gap]

Warto tu nadmienić, że NCCN jest organizacją zrzeszającej wiodące ośrodki kompleksowego leczenia raka w Stanach Zjednoczonych, a wypracowane przez nią rekomendację są wytycznymi dla wielu krajów. Poza tym Amerykanie, którzy od wielu lat prowadzą w systemowy, zorganizowany sposób walkę z rakiem potrafią stosować korzystne zarówno dla poszczególnych osób, jaki dla całej społeczności wskaźniki.

Jeśli zamierzamy wykonać badanie na nosicielstwa mutacji w genach BRCA1/2 warto sprawdzić, czy mieścimy się w któreś z tych grup. Należy przy tym zwrócić uwagę, że zalecenia NCCN obejmuję zarówno chorych na raka piersi i jajnika, jak i osoby zdrowe. Dla osób chorych, badanie ma znaczenie predykcyjne m. in. pozwala ocenić rokowanie i przewidzieć korzyści z zastosowania określonych terapii oraz umożliwia ocenę ryzyka zachorowania na kolejny nowotwór. Z kolei osobom zdrowym daje ono możliwość jednoznacznego sprawdzenia – potwierdzenia lub wykluczenia – czy odziedziczyli po swoich przodkach nosicielstwo niebezpiecznych dla życia i zdrowia mutacji. Osobom zdrowym, u których wykryto nosicielstwo mutacji badanie pozwala oszacować indywidualne ryzyko zachorowania na raka i umożliwia personalizację opieki.

Weryfikacja, czy ze względów genetycznych mamy predyspozycję do choroby, to nie tylko nasza osobista sprawa. To także możliwość ochrony zdrowia najbliższych, którzy mając informację o obciążeniu rodzinnym, mogą lepiej zadbać o profilaktykę. Oni także powinni wykonać badanie genetyczne. Naszym obowiązkiem jest także troska o zdrowie naszych dzieci, które mogły po nas odziedziczyć mutację.

Co zrobić, jeśli wynik badania potwierdzi predyspozycje do choroby

Potwierdzenie nosicielstwa mutacji związanych z rozwojem nowotworów nie oznacza, że jesteśmy chorzy tylko, że powinniśmy wdrożyć do naszego codziennego życia odpowiednie zalecenia profilaktyczne.

[accordion auto_open=”true”]

[accordion-item title=”Jeśli wynik potwierdzi, że należymy do grupy wysokiego ryzyka dziedzicznie uwarunkowanego raka piersi i jajnika, powinniśmy być pod stałą opieką poradni genetycznej oraz stosować następujące zalecenia profilaktyczne:„]

  • wykonywać comiesięczną samokontrolę piersi od 18 roku życia,
  • poddawać się badaniu palpacyjnemu piersi przez lekarza, co 6 miesięcy między 20 a 25 rokiem życia,
  • wykonywać badania obrazowe piersi, co 6 miesięcy (do 25 roku życia – USG, rezonans magnetyczny, a od 35 roku życia – mammografię)
  • zrezygnować z hormonalnej antykoncepcji (5 lat stosowania antykoncepcji hormonalnej podnosi ryzyko raka piersi o 35%),
  • wykonywać wyjściowe (dla porównań) oznaczenia markerów CA 15.3 i CA 125,
  • monitorować ogólny stan zdrowia (raz w roku: morfologia, badanie ogólne moczu, poziomu cholesterolu i cukru),
  • wykonywać badanie ginekologiczne, co 6 miesięcy od 30 roku życia,
  • raz w roku wykonywać dopochwowe USG jajników,
  • możliwie wcześnie urodzić zaplanowaną liczbę dzieci,
  • jak najdłuższej karmić piersią,
  • po urodzeniu zaplanowanej liczby dzieci rozważyć usunięcie przydatków, najlepiej między 35. a 40. rokiem życia; u pacjentek z BRCA2 zabieg ten może być wykonany nieco później

[/accordion-item]

[/accordion]

Profilaktyczna mastektomia

Niektóre kobiety, u których stwierdzono nosicielstwo mutacji BRCA1 lub BRCA2 rozważają profilaktyczne usunięcie piersi. Procedura ta jest często wykonywana na Zachodzie Europy i w Stanach Zjednoczonych. Niedawno było o niej głośno za sprawą znanej aktorki Angeliny Jolie, która poddała się takiej operacji. W Polsce nie jest to zabieg refundowany w ramach świadczeń NFZ, taktuje się go jak operację z zakresu chirurgii plastycznej. Obecnie organizacje pacjentek m.in. Federacja Stowarzyszeń „Amazonki’’ prowadzą negocjacje z decydentami w sprawie refundacji profilaktycznej mastektomii w przypadku nosicielek genu BRCA1/2.

Zalecenia dla mężczyzn nosicieli mutacji w genie BRCA1/BRCA2

Rak piersi to także choroba mężczyzn. Nosiciele mutacji BRCA2 mają od 2 do 6 razy wyższe ryzyko raka prostaty w porównaniu z populacją ogólną. Podwyższone ryzyko zachorowania na raka prostaty występuje również u panów nosicieli mutacji BRCA1, ale wielkość tego ryzyka trudna do zdefiniowania. Rak u tych pacjentów ma często agresywny przebieg, dużą dynamika wzrostu i rokuje krótszy czas przeżycia.

Mężczyznom nosicielom mutacji BRCA1/2 zaleca się:

  • od 45 roku życia badania nakierowane na wcześniejsze wykrycie raka prostaty,
  • z powodu ryzyka raka piersi:
    – samodzielne badanie piersi od 35 roku życia,
    – badanie lekarskie piersi co 12 miesięcy od 35 r. ż. (aktualnie brak dowodów/ rekomendacji odnośnie badań obrazowych piersi u mężczyzn).

Osobom, w których rodzinach występuje dziedziczony rak piersi – co daje podejrzenie, że są one nosicielami mutacjami BRCA1/2 – współczesna medycyna daje ogromną szansę na zachowanie zdrowia oraz zmniejszenie ryzyka zachorowania nawet o 80%. Czy mamy coś droższego niż własne życie, życie naszych najbliższych, czy stać nas na niewykorzystanie tej szansy?

[ux_custom_products cat=”BRCA” products=”” columns=”4″ title=”Badania na obecność mutacji w genie BRCA 1/2″]

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *